هگمتانه، گروه مسجد، قلب محله: اینجا میدان شهید مدرس است؛ جایی که شب‌ها تنها یک میدان شهری نیست، بلکه به قرارگاه مردمی اهالی منطقه تبدیل شده است؛ قرارگاهی که 216 شب است چراغش روشن مانده و مردمش نشان داده‌اند که برای دفاع از آرمان‌های انقلاب اسلامی، پای کارند.
هر شب، با حضور اهالی انقلابی کوی شهید مدرس، فضای میدان رنگ دیگری می‌گیرد. پرچم‌های جمهوری اسلامی برافراشته می‌شود، چراغ‌ها روشن می‌شوند، چایخانه مردمی برپا می‌شود و صدای سخنرانی، روایتگری و برنامه‌های فرهنگی در میدان طنین‌انداز می‌شود؛ اما آنچه بیش از همه به چشم می‌آید، حضور مردم است، مردمی که می‌گویند پای انقلاب، نظام اسلامی و ولایت ایستاده‌اند و میدان را خالی نمی‌کنند.
در یکی از تجمعات شبانه اهالی منطقه شهید مدرس، نیز آیت‌الله شعبانی، نماینده ولی‌فقیه در استان حضور داشت، حضوری که برای مردم این منطقه، جلوه‌ای از پیوند میان مردم، مسجد، روحانیت و جریان انقلاب بود. در میان جمعیت، پرچم ایران به اهتزاز درآمده و شعارهای انقلابی فضای میدان را پر کرده است. «لبیک یا خامنه‌ای» در کنار شعارهای ضد استکباری، بخشی از ادبیات ثابت این تجمعات است؛ ادبیاتی که برای حاضران، بیانگر موضع آنان در برابر دشمنان و تأکید بر استمرار مسیر انقلاب است.
از مسجد شهید مدرس تا در میدان بودن؛ یک مسیر همیشگی
اهالی کوی شهید مدرس تأکید دارند که این حضور از میدان آغاز نشده است؛ ریشه آن را باید در مسجد شهید مدرس جست‌وجو کرد؛ جایی که فعالیت‌های فرهنگی، قرآنی، تربیتی، بصیرتی و انقلابی محله از آنجا شکل می‌گیرد و سپس به میدان و متن جامعه می‌رسد. مسجد برای مردم این منطقه فقط محل برگزاری نماز نیست؛ یک پایگاه اجتماعی و فرهنگی است. از برنامه‌های تربیتی و حلقه‌های صالحین گرفته تا مراسم‌های مناسبتی، روایتگری دفاع مقدس، مسابقات فرهنگی و ورزشی و برنامه‌های تبیینی، همه در کنار هم منظومه‌ای را شکل داده‌اند که نتیجه آن، حضور فعال مردم در صحنه است.
این نگاه را می‌توان در برنامه‌های پایگاه مقاومت بسیج شهید فرجیان‌زاده و حوزه مقاومت بسیج شهید شکری‌پور نیز مشاهده کرد؛ مجموعه‌ای که تلاش کرده فعالیت‌های مسجد را به برنامه‌های اجتماعی و فرهنگی محله پیوند بزند.
اهالی می‌گویند: «مسجد سنگر است؛ اما سنگری که باید اثر آن را در میدان و جامعه دید.» و شاید بتوان فلسفه 215 شب حضور در میدان را نیز در همین جمله خلاصه کرد؛ اینکه مسجد، زمانی که در متن جامعه حضور پیدا کند، می‌تواند فرهنگ ایستادگی، مسؤولیت‌پذیری و مشارکت اجتماعی را زنده نگه دارد.
215 شب؛ روایت یک حضور مستمر
215 شب حضور در میدان، برای اهالی کوی شهید مدرس تنها یک عدد نیست؛ روایتی از استمرار است.
شب‌هایی که عده‌ای برای آماده‌سازی میدان آمده‌اند؛ عده‌ای پرچم نصب کرده‌اند، گروهی چراغ‌ها را برپا کرده‌اند، تعدادی در چایخانه مردمی خدمت کرده‌اند و افرادی نیز مسؤولیت جابه‌جایی تجهیزات و دستگاه صوتی را برعهده گرفته‌اند.
در این میان، فراخوان‌های مردمی برای همکاری در برنامه‌های شبانه نیز نشان می‌دهد که این حرکت متکی بر حضور داوطلبانه مردم است؛ هرکس به اندازه توان خود سهمی در برگزاری برنامه‌ها دارد.
یکی مسؤول چایخانه می‌شود، دیگری در نصب پرچم و چراغ کمک می‌کند، فردی رانندگی خودروی حمل دستگاه صوتی را برعهده می‌گیرد و دیگری در برنامه‌های فرهنگی و تبیینی مشارکت می‌کند.
میدان، حاصل همین مشارکت‌های کوچک اما پیوسته مردم است.
روایت دفاع مقدس در دل میدان
یکی از بخش‌های مهم برنامه‌های شبانه میدان شهید مدرس، استفاده از ظرفیت رزمندگان و آزادگان دفاع مقدس برای روایتگری است.
در شب نخست، مراسم گرامیداشت هفته دفاع مقدس با روایتگری محمدصالح یوسفی، رزمنده و آزاده 8 سال دفاع مقدس در مسجد و میدان شهید مدرس برگزار شد. یوسفی برای اهالی تنها یک سخنران نیست؛ او بخشی از تاریخ زنده دفاع مقدس را با خود به میدان آورده است. حضور او در میان مردم، فرصتی است برای اینکه نسل امروز، دفاع مقدس را نه فقط از روی کتاب‌ها، بلکه از زبان کسی بشنود که خود بخشی از آن دوران را تجربه کرده است. در شب‌های دیگر نیز روایتگری مقاومت با محوریت هفته دفاع مقدس برگزار شد و تلاش شد مفاهیم ایستادگی، مقاومت، فداکاری و مسؤولیت اجتماعی برای نسل جدید تبیین شود.
گفت‌وگو با محمدصالح یوسفی؛ راوی‌ای که میدان را کلاس تبیین می‌داند
یوسفی در گفگو با خبرنگار هگمتانه در پاسخ به اینکه چرا روایتگری دفاع مقدس را در چنین فضایی دنبال می‌کنید، گفت: روایت دفاع مقدس اگر فقط در کتاب‌ها بماند، نمی‌تواند ارتباط لازم را با نسل جدید برقرار کند. ما باید روایت را به میان مردم ببریم؛ به مسجد، مدرسه، محله و میدان. نسل جوان باید بداند امنیت و آرامشی که امروز دارد، به سادگی به دست نیامده است. وی افزود: در دوران دفاع مقدس شاهد ایثار و فداکاری مردمی بودیم که از همه چیز خود گذشتند. امروز وظیفه ما این است که آن فرهنگ را درست منتقل کنیم. روایتگری فقط بیان خاطرات نیست؛ یک مسؤولیت است. اگر ما حرف نزنیم، دیگران برای نسل جوان ما روایت می‌سازند.
یوسفی درباره حضور خود در تجمعات شبانه میدان شهید مدرس نیز گفت: میدان، یک فرصت بسیار خوب برای گفت‌وگوی مستقیم با مردم است. اینجا مخاطب فقط یک گروه خاص نیست. پیر و جوان، خانواده‌ها و نوجوانان حضور دارند. وقتی یک رزمنده یا آزاده از تجربه‌های دفاع مقدس صحبت می‌کند، در واقع پلی میان نسل گذشته و نسل امروز ایجاد می‌شود.
این آزاده دفاع مقدس تأکید کرد: من معتقدم امروز یکی از مهم‌ترین وظایف ما، تبیین است. باید حرف‌ها را روشن، صادقانه و بدون فاصله با مردم مطرح کنیم. جوان امروز سؤال دارد و باید پاسخ سؤالش را بشنود. میدان و مسجد می‌توانند محل همین گفت‌وگو باشند. او درباره نقش مسجد در این مسیر نیز گفت: مسجد همیشه پایگاه مردم بوده است. اگر مسجد فعال باشد، محله هم فعال می‌شود. حلقه صالحین، برنامه‌های فرهنگی، مسابقات، روایتگری دفاع مقدس و برنامه‌های اجتماعی، همه می‌توانند به تربیت نسلی کمک کنند که نسبت به جامعه و کشورش احساس مسؤولیت داشته باشد.
میدان؛ ادامه مسجد
یکی از نکات قابل توجه در فعالیت‌های اهالی کوی شهید مدرس، پیوند میان فعالیت‌های مسجد و حضور اجتماعی مردم است. از یک سو، در مسجد برنامه‌هایی همچون حلقه صالحین نونهالان شهدای مدافع حرم برگزار می‌شود و از سوی دیگر، همین مجموعه در میدان، برنامه‌های روایتگری، فرهنگی و اجتماعی را دنبال می‌کند.
به بیان اهالی، مسجد و میدان دو نقطه جدا از هم نیستند؛ میدان ادامه فعالیت مسجد است. این نگاه سبب شده است برنامه‌های فرهنگی و تربیتی در کنار حضورهای شبانه شکل بگیرد و میدان صرفاً به محل تجمع محدود نشود.
حتی ورزش و مسابقه هم بخشی از فعالیت محله است
در کنار برنامه‌های تبیینی و مناسبتی، فعالیت‌های فرهنگی و ورزشی نیز در برنامه‌های پایگاه شهید فرجیان‌زاده دیده می‌شود.
برگزاری مسابقه فوتبال‌دستی به مناسبت گرامیداشت هفته دفاع مقدس یکی از همین برنامه‌ها بود که با حضور نوجوانان و جوانان برگزار شد. در این مسابقه، تیم شهید علیرضا شمسی‌پور با حضور پویان اسدی، امیر اسکندری و آریا حسینی‌فرد به عنوان تیم برتر این دوره معرفی شد. این برنامه‌ها نشان می‌دهد فعالیت مسجد و پایگاه تنها به مراسم مناسبتی محدود نیست؛ بلکه تلاش شده است اوقات فراغت نوجوانان و جوانان نیز با برنامه‌های سالم فرهنگی و ورزشی همراه شود.
کتاب‌خوانی؛ از یاد شهدا تا مطالعه و معرفت
یکی دیگر از برنامه‌های فرهنگی اهالی، برگزاری مسابقه کتاب‌خوانی هم‌زمان با سالگرد شهادت شهید همدانی است.
این مسابقه در تاریخ 14 مهر 1405 در بستر فضای مجازی برگزار می‌شود و از 10 نفر برتر آن نیز هم‌زمان با مراسم سالگرد شهادت شهید همدانی در 16 مهرماه، پس از نماز مغرب و عشاء در حسینیه امام خمینی رحمه‌الله علیه تقدیر خواهد شد.
این برنامه نیز در امتداد همان رویکرد فرهنگی قرار دارد؛ یعنی پیوند دادن یاد شهدا با مطالعه، معرفت و فعالیت فرهنگی نسل جدید.
روایت دیگری از میدان؛ همرزمان شهدای ناو دنا
در یکی دیگر از برنامه‌های تجمع شبانه میدان شهید مدرس، آقای یاوری از همرزمان شهدای مظلوم ناو دنا برای مردم سخنرانی کرد.
حضور رزمندگان، همرزمان شهدا و راویان دفاع مقدس در این میدان، به برنامه‌ها وجهی متفاوت بخشیده است؛ چراکه هر راوی، بخشی از خاطرات و تجربه‌های خود را به میان مردم می‌آورد و تلاش می‌کند فرهنگ ایثار و مقاومت را برای نسل امروز روایت کند.
مردم چه می‌گویند؟
در میان اهالی، یک جمله بیش از همه شنیده می‌شود و آن اینکه: ما پای انقلاب و ولایت ایستاده‌ایم.
این جمله برای آنان صرفاً یک شعار نیست؛ آن را در حضور شبانه خود نشان می‌دهند. می‌گویند اگر امروز در میدان حضور پیدا می‌کنند، می‌خواهند نشان دهند که محله زنده است و مردم نسبت به سرنوشت کشور و ارزش‌های مورد اعتقادشان بی‌تفاوت نیستند.
یکی از اهالی گفت: ما آمده‌ایم بگوییم میدان را خالی نمی‌کنیم. هرکس هر کاری از دستش برمی‌آید انجام می‌دهد. یکی پرچم نصب می‌کند، یکی چای می‌دهد، یکی در برنامه فرهنگی کمک می‌کند و یکی هم پای سخنرانی و روایتگری می‌نشیند. شهروند دیگری هم گفت: ما می‌خواهیم بچه‌های ما هم بدانند مسجد فقط برای نماز نیست. مسجد محل تربیت، معرفت و حضور اجتماعی است. وقتی فعالیت از مسجد شروع شود، طبیعی است که در میدان هم خودش را نشان بدهد.
216 شب؛ یک چراغ روشن
حضور شبانه اهالی کوی شهید مدرس در میدان شهید مدرس، اکنون به بخشی از هویت اجتماعی این محله تبدیل شده است؛ حضوری که در آن مسجد، بسیج، خانواده‌ها، نوجوانان، جوانان، رزمندگان و راویان دفاع مقدس در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.
216 شب حضور در میدان یعنی چراغی که هر شب روشن شده است؛ چراغی که اهالی می‌گویند برای آنان نماد حضور، مسؤولیت و ایستادگی است.
از مسجد شهید مدرس آغاز می‌شود؛ با برنامه‌های فرهنگی و تربیتی ادامه پیدا می‌کند؛ در حلقه‌های صالحین و فعالیت‌های نوجوانان و جوانان ریشه می‌دواند؛ با روایتگری رزمندگان و آزادگان، خاطرات دفاع مقدس را زنده نگه می‌دارد و سرانجام به میدان می‌رسد؛ جایی که مردم کنار یکدیگر می‌ایستند و می‌گویند: ما هستیم؛ میدان را خالی نمی‌کنیم.
و این روایت 216 شب است؛ روایت محله‌ای که تلاش دارد مسجد را از دیوارهای خود فراتر ببرد و فرهنگ ایستادگی، مسؤولیت‌پذیری و مشارکت را در متن زندگی اجتماعی مردم جاری کند.